GİRİŞ

Günümüzün dinamik rekabet ortamında çalışan işletmelerin başarılarının temel koşulu, işletmeden pazara, pazardan işletmeye doğru çift yönlü bilgi akışının sağlanmasıdır. Gecikmiş veya yanlış bir bilgi o bilginin hiç elde edilmemiş olmasından çok daha zararlı olabilmektedir.

İşletmelerin karar mekanizmalarına zamanında ve doğru bilgi sağlamak amacıyla; stok kontrolü, envanter kontrolü, perakende satış noktalarının kontrolü gibi işleri büyük hacimli bilgi girişini gerektiren sektörler de, bilgisayar kullanımına ek olarak daha doğru ve hızlı bilgi girişini sağlayacak yeni bir sisteme ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaçtan hareketle, 1970'li yıllarda A.B.D.' de üretici perakendeci ve bilgisayar üreticisi firmaların ortak araştırmaları sonucu mal hareketleri ile ilgili çeşitli bilgilerin kodlanıp elektronik/optik cihazlarla okutulduğu barkod sistemi geliştirilmiştir.

Barkod sisteminin uygulama alanları sonsuzdur. Uluslararası piyasalarda standart bir dil olan barkod sisteminin kullanılması işletme yönetiminde önemli faydaların ortaya çıkmasına yol açar. Bu sistem ile stok kontrolü ve sipariş işlemleri çok kolay ve hatasız yapılır. Satışların idaresi ve her türlü pazarlama faaliyetlerinin değerlendirilmesi hızlanır. Çalışanlar çalışma koşullarının rahatlığı dolayısıyla daha az yorulur. Ayrıca kasa çıkışlarında hızlı ve hatasız hesap ödeme işlemleri sayesinde müşteriler de sistemden yararlanırlar.

Barkod nedir?
  Barkod kelime anlamı olarak  bir dizi ince kalın çizgiler ve aralarındaki boşluklardan oluşan  optik okuyucular ile algılanabilen bir kodlama biçimidir. Çeşitli barkod tipleri (sembolü) ve bu barkodları okuyacak değişik  teknolojiler mevcuttur.Barkodu ‘’okuma’’veya deşifre işlemi, şifrelenmiş harfleri veya karakterleri şifre çözücünün bağlı olduğu bilgisayar sistemine uygun hale getirmektir.
      

       Barkod Alfabeleri

  Mevcut ve kullanılmakta olan bir dizi farklı barkod sembo-lojileri vardır. Kullanılacak semboloji seçimi çeşitli faktörlere bağlıdır. Bazı sembolojiler bazı endüstrilerde daha yaygındır. Bazıları sadece rakamları kodlayabilirken bazıları harfleri de kodlayabilir, bazıları daha ufak kodlar üretebilirken bazıları daha fazla karakter kodlayabilir. Bazılarının yapısında güvenlik ve kontrol karakteri bulunurken bazılarında bu yoktur.

ÇİZGİ KOD (BARKOD- BARCODE) SİSTEMİ

Sayıları çizgi desteleriyle anlatmak yeni bir düşünce değil. Tarih öncesi dönemde kemik ve tahta parçalarına çentikler atan insanoğlu, bugün de yine bazı basit hesapları çetele tutarak yapıyor. Basit çizgilerin matematiksel amaçlarla kullanımının bugünkü en karmaşık biçimi olan barkodlarsa, yaygın kullanımlarına karşın, toplumun büyük kesiminin yabancılık çektiği simgeler. Barkodlarda kullanılan simgelerin ayrıntıları ve barkodları üreten, işleyen teknolojileri öğrenmek, tüketici bilinci açısından önemli bir yarar getirmeyebilir. Buna karşın, gün boyu sıklıkla yüz yüze geldiğimiz barkodlar hakkında bilgi edinme, bilim ve teknolojinin gündelik yaşamımıza yansıyan yüzü hakkında bilgilenmeye önemli ölçüde katkı sağlayacaktır.

  Barkod malların bilgisayara bağlantılı optik okuyucu cihazlar ile yorumlanabilmesini ve malların kimliklendirilmesini öngören bir sistemdir.

Sistemde bir üreticinin her bir ürünün belirli bir numarası vardır. Bu numaralar paralel çizgiler ve değişik genişlikte boşluklar serisi ile çizgi kod işaretleri halinde genellikle üretimden önce ambalaj malzemesi üzerine basılır.

 Barkod üzerinde bulunduğu ürünün -her koşulda geçerli- kimliğini içermelidir. Master Film kullanılarak paketleme aşamasında bir üründeki Barkod'un o ürün için global sayılamayacak bilgileri ürünün fiyatı gibi-taşıması yanlıştır. Satış veya stok otomasyonu amaçlı barkod uygulamalarının yapısını veri tabanını işletimi oluşturmaktadır.

Faturalama bilgilerinde barkodun üretilme yönteminden bağımsız olarak bu üst yapıya ait verilerden çekilmeleri geçerli bilgisayar yöntemidir.

Barkod temel olarak sayılar (veya bazı kodlarda olabildiği gibi alfabetik işaretler) kümesidir.” Alfa nümerik işaretler barkod da bir dizi çizgi ve boşluklarla ifade edilir. Barkod okuyucu cihazlar çizgilerden ve boşluklardan yansıyan ışık yoğunluğuna göre ayırım yapar. Bu çizgi ve boşluk dizileri daha önce programlanmış bilgisayarlar yardımı ile rakamlara dönüştürülür.

Ülkemizde TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) bünyesinde dünya ticaretine uyum sağlamak ve üreticilerimizin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulmuş olan bir merkezdir. EAN' nın Türkiye'deki yasal temsilcisidir. Merkezi Ankara'dadır.

Bir EAN (International Artıcle Number) numarası alabilmeniz için ülkemizdeki TOBB Milli Mal Numaralama Merkezine başvurmanız gerekiyor. Merkezi Ankara'da olan M M N M firma numarası verebilen tek kuruluştur. BARKOM barkod uygulamaları, danışmanlık hizmetleri ve BARCODE Master Film sağlar. Master Film barkodun basıldığı orjinal çizimdir. Negatif veya pozitif olabilir. Ürün üzerine basılan barkod'un bir defada doğru olarak okunabilmesi çok önemli olduğu için master filmin EAN-MMNM standardını karşılaması gerekir. BARKOM bu standartları sağlayan barkod master filmlerini sağlar ve gerekli danışmanlık hizmetlerini verir.

Barkod en çok normal büyüklüğün (%100 veya 1.00) %80'nine küçülebilir. Gerçek terimlerle büyüklük (kodun sağındaki ve solundaki ışık bölgesini de içererek) %80'lik bir kod için 30x21 mm'dir.

Bununla beraber EAN-13'ün 8 basamaklı bir versiyonu vardır. Bu kodun kullanıldığı iki temel yer;
1- Barkod basılacak alan, çok küçük paketler.
2- 13 basamaklı bir kodun gereksiz olduğu mağaza için kullanım.
1) Eğer yüzey alan dar küçük boyutlu paketlerimiz varsa MMNM'ye 8 basamaklı kod için başvurulmalıdır. Bu başvuru yukarıda ikinci maddede belirttiğimiz koşullardan herhangi biri mevcut ise MMNM tarafından kabul edilecektir. Bu kod kendi numaranızı aynen veya kısaltarak kullanamazsınız. MMNM ihtiyaç duyduğunuz her durumda size bir numara verecektir. 8 basamaklı kod verilmesinde genel kural kodun en fazla küçültülmüş boyutunun ürünün toplam yüzeyinin %12,5'lik alanından daha az olmamasıdır.
2) Bazı üreticiler kendi ürünlerini sadece kendi mağazalarında satarlar. Bu firmalar sonuç olarak pazarda bir kodlama karmaşası yaratmadıklarından 8 basamaklı EAN kullanabilirleri.

EAN/UPC kodlarının belli bir büyüklükte üretilmesinin çeşitli nedenleri vardır. Eğer kod ilk okutmada okunamamışsa kodun diğer okutmalarda okunabilme olasılığı yüksekliği ile doğrudan orantılıdır. Standart olarak verilmiş yükseklikler hesaplanmış optimum değerlerdir.

Eğer okuyucu cihazlar sağlıklı çalışmıyorsa barkodu ilk okumada okuyabilmelidirler. Bir barkodu defalarca cihaza taratmak okuyucu cihaza bağlı olarak kodun fiziksel barkod kavramının ise soyut olarak zarar görmesine yol açar.

Eğer başka çözümünüz yoksa olabildiğince az bir kısmını kapatın. Ama pek çok durumda boydan kısaltılmaktansa kodu üretim aşamasında belli bir küçültme oranı ile küçülterek kullanmak mümkündür.

BARKOD’U ürününüzde yerleştirdiğiniz yer son derece dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Örneğin, ürününüzün küçük çaplı silindirik bir paket içinde ise barkod’u dik bastırmak daha iyi olacaktır. Önemli olan kodun okuyucu cihazlara kolay okutulabilmesini sağlamaktır.

Bazı baskı işlemleri küçültülmüş kodlarda problem çıkardığı için son derece önemlidir. Fileksografi veya silkscreen tekniğine dayanan bir matbaa % 100'den daha aşağı kat sayılı bir baskıyı yapamaz. Bunun nedeni toleransın % 100'ünaltındahızlı bir şekilde düşmesidir.

Tek bir çizginin veya bir modülün %100 katsayısı da genişliği 0,33 mm'dir. Bu ölçünün tüm çizgilerde tutturulmasının mümkün olmaması nedeniyle ölçüdeki oynamaları optik okuyucunun üstündeki yazılım tolere etmektedir. Tolerans genişlikteki oynama miktarıdır. Sonuç olarak oynama oranı 0,101 mm'dir. Bununla beraber %80 küçültme de modül genişliği 0,264 mm olurken tolerans sadece 0,35 mm'dir. Yani %80 kod %100 koda göre %20 küçük olmasına rağmen tolerans, ilk toleransa göre %65 daha azdır. Bu nesnel olarak %80 küçültme yayıldığında başarılı sonuç alma şansının % 100 göre daha az olması anlamına gelir. Çubuk Genişliğini Azaltma: %100 büyültmede tek bir çizginin genişliği 0,33 mm'dir. Fakat baskı aşamasında baskı plakası ve yüzey arasındaki basınç nedeniyle mürekkep yayılır ve çizginin genişliği artar. Bunu giderebilmek için master film hazırlanırken çizgi genişlikleri belli bir oranda daraltılır. Eğer test sonucunda bir baskıda, ortalama 0,05 mm'lik yayılma gözleniyorsa tüm çizgiler bu oranda daraltılır. Sonuçta baskı aşamasında mürekkep yayılır ve çizgi olması gereken genişliği ulaşır.
Emilsiyon: Filmin imajı taşıyan veya mat olan tarafıdır. Eğer bir fotografik filme bakarsanız bunu daha açık görebilirsiniz. Bu master film üretiminde önemlidir. Çünkü uğraşımız. fotografik filim ve imajın, filmden baskı plakasına iletimidir. İmaj baskı yüzeyi ile direkt kontak halinde olmalıdır. Bilmeniz gereken şey (matbaa açısından) sistemin emilsiyon’u üst taraftan mı yoksa alt taraftan mı alacağıdır. (Eğer filme bakarsanız yazı -emilsiyon filmin üst yüzeyinde veya alt yüzeyinde olabilir ve siz yazıyı ters veya düz okuyabilirsiniz.)
H İşaretleri: Bunlar firma dışına yollanan koli kodları içindir ve isteğe bağlıdır. Basılan sembolün görüntüye dayalı kalite kontrolünde yardımsı olur ve baskı sistemine rehberlik eder.
 Destek çubukları: (Temel olarak fleksokrafik ve letterpress baskılarıyla ilişkili): En çok koli kodlarında yayındır. Kodu çevreleyen çerçevedir. (Işık bölgesini dışında) EAN kodlarında da baskı aşamasında baskı ağırlığını destekleme amacıyla kullanılır. Sonuç olarak kod çizgilerinin bozulmalarını önlemek için basıncı yok eder.

BARKOD TİPLERİ

Mevcut ve kullanılmakta olan bir dizi farklı barkod sembolojileri vardır. Genel anlamda yaygın sembolojileri kullanırsanız barkodları okuyucu ve tarayıcıları bulmakta daha az problemle karşılaşırsınız. Bu genel tavsiyenin dışında semboloji seçimi bazı faktörlere bağlıdır. Bazı semboljiler bazı endüstrilerde daha yaygındır, bazıları sadece rakamları kodlayabilirken bazıları harfleri de kodlayabilir, bazıları daha ufak kodlar üretebilirken bazıları daha fazla karakter kodlayabilir, bazılarının yapısında güvenlik veya kontrol karakteri bulunurken bazılarında bu yoktur.

EAN-13/EAN-8

EAN "European Article Numbering association (Avrupa Mal Numaralama birliği)" anlamına gelir. EAN-8/13 sadece nümerik bir kod olup perakendecilikte kullanılan ticari barkod standardıdır. Bakkaliye mallarında görülen ve süpermarket çıkışlarında okunan kod EAN kodudur. EAN kodlarını açık sistemlerde kullanmak için (ki eğer büyük perakendecilere veya süpermarketlere mal sağlıyorsanız genellikle sizi buna zorunlu tutarlar) Milli Mal Numaralama Merkezi (MMNM) ne başvurmanız ve bir üretici kodu almanız gerekir. Bu başvuru için yasal olarak danışman olmaya hak kazanmış bir şirkete ihtiyaç vardır. EAN kodlarında iyi bir güvenlik vardır, kodun on üçüncü karakteri genellikle bir kontrol karakteridir. Daha kısa bir versiyon olan EAN-8 ise küçük mallar için daha çok estetik amaçlı üretilir ve kodun bir kısmını içermez. EAN yapı ve algoritma olarak Amerikan karşılığı UPC dir. Bazı okuyucu ve tarayıcılar iki koda aynıymış gibi davranır. EAN-13 kodları basında ve süreli yayınlarda "uzantılı" kullanılabilir, ancak uzantılı EAN çok yaygın değildir ve kullanılacaksa mevcut baskı ve okuma yeteneği gözden geçirilmelidir.
EAN 8/13 kodları bir ürünü tanımlar ancak ürün hakkında bilgi içermez.
EAN kodunun ilk üç rakamı ülke kodudur. Ürünün kayıtlı olduğu ülkeyi gösterir. Mesela Türkiye'nin kodu 869'dur. Daha sonra ki dört rakam MMNM tarafından verilen firma kodudur. Sonraki beş rakam firmanın kendi mallarını kodlaması içindir. En son rakam ise diğer rakamlardan belli bir formül ile çıkarılan kontrol sayısıdır. EAN-13'de
Ülke kodu: 3 hane (İlk 3 rakamdır)
Firma kodu: 4 hane (MMNM tarafından verilir)
Mamül kodu: 5 hane (Firmanın istediği rakamlardır)
Kontrol kodu: 1 hane (Özel bir metodla hesaplanır)

 Interleaved 2 of 5 (ITF)

Sadece nümerik olup endüstriyel uygulamalarda kullanılan popüler bir| koddur. ITF'in temel özelliği her bir elemanının esasında iki rakamı kodlamasıdır. Bu nedenle kod oldukça kompakt olup uzun sayı dizilerinin 345678 kodlanmasında iyidir. Bunun yanında iki dezavantajı, içinde güvenlik bulunmaması ve yapısı nedeniyle hatalı kısmi okumaların mümkün olmasıdır. Bu nedenlerde ITF kullanılan uygulamalarda (veya akıllı tarayıcılarda) bir kontrol yöntemi uygulanması veya sabit uzunlukta kodlar kullanılması tavsiye edilir (böylece hatalı okumalar yazılım ile engellenmiş olur). Bazen yanlış okumaları engellemek için kodun altında ve üstünde yer alan "sınır çizgileri" kullanılır. ITF'in en önemli sınırı basamak sayısı çift olan rakamların kodlanması zorunluluğudur. Bu nedenle basamak sayısı tek olan rakamların başına sıfır eklenir. Örneğin 134 sayısı 0134 şeklinde kodlanır.
ITF sembolü genellikle tüketim malzemelerinin kutularının dışında (sıkça 14 basamaklı sabit bir yapıda) kullanılır. Bunlara bazen Kutu Kodları da denir.

Code128
  

İsminden de anlaşıldığı üzere Code 128 ile bütün (128 adet) ASCII kodunu ifade etmek mümkündür. Code 128 giderek alfa nümerik kodlamada Code 39a alternatif  olmaktadır. Code 128 'in temel özelliklerden biri basılabilir karakterlerin yanısıra ASCII fonksiyonların da (Carriage Return gibi) kodlanabilmesidir. Bu özelliği tam anlamıyla kullanabilmek için Code 128 üç karakter seti (yada tablosu) kullanılarak her barkod sembolünü bir ASCII karaktere eşler. Bazı basım paketleri barkod da kullanılacak veriye göre karakter setini otomatik olarak seçerken, bazılarında hangi karakter setinin kullanılacağını bilip seçimi sizin yapmanız gerekir. Code 128 C tablosu sadece numerik bir tablo olup oldukça kompakt nümerik barkodlar üretebilir. Aşağıda verilen iki Code 128 barkod örneğinde aynı oranlar kullanılarak birinde 4 rakam diğerinde ise 4 alfanümerik karakter kodlanmıştır.
Code 128 kodları değişik uzunluklarda olabilir ve kontrol karakteri standarttır. Code 128 ile bazı özel uygulamalar için özel fonksiyonlar da kodlanabilir.

EAN128                                                                                                          
 
Standart EAN-8/13 kodları ürünü tanımlamakta ancak    ürün
Hakkın da bilgi içermemektedir. EAN-128 ile ürün hakkındaki
Bilginin de barkod içinde yer alması mümkün olmaktadır.         
Örneğin parti no, seri no, son kullanma tarihi, vb. EAN-128 kodu, başındaki özel bir fonksiyon kodunu takip eden Code 128 sembolojisini temel almaktadır. EAN-128 kodunun numaralama şeması ve içeriği MMNM kontrolündedir.

BARKODUN OKUMA TEKNOLOJILERI

Bir uygulama için barkod okuyucunun tipini belirtmek birtakım gözlemlere tabidir:
• Okuma işleminin yapılacağı ortam.
• Kullanılacak bilgisayarın tipi, örneğin kişisel bilgisayar veya el bilgisayarı
• Okunacak bilginin miktarı.
• Okunacak olan kodların kalitesi.
• Kullanıcıların eğitim ve beceri seviyesi.
Aşağıda açıklanmış olan barkod okuyucuların bir çoğu piyasada bulunmaktadır. BU okuyucular barkodun bilgisini dışarı vermek için, Wand (Emulasyon); RS232 protokolü veya Klavye Wedge ana okuma formatlarından herhangi birini kullanırlar. Okuyucu sipariş edilmeden önce hangi okuma formatının kullanılacağı tespit edilmelidir. Okuyucuların dahili elektronik yapıları değişik okuma formatları için farklıdır.
           Wand (Emülasyon)
 Barkod sinyalini analog sinyale çevirir ve deşifre etmek üzere elektronik bilgi toplama ünitesine gönderir.

RS232

 Barkodun sinyalinin deşifre işlemini de yapar. Barkod bilgisi bir RS232 sinyali olarak ortaya çıkar ve bu protokolü kabul eden herhangi bir üniteye gönderebilir. (Örneğin bilgisayarların seri portları)
Klavye Wedge
 Barkodun sinyalinin deşifre işlemini de yapar. Ünite klavye ile bilgisayar arasındaki kabloya özel kablo seti ile "T" bağlanır. Barkod bilgisi bilgisayara sanki klavyenin tuşlarına basılıyormuş gibi bilgi gönderir. Bu sırada klavye de normal çalışmasına devam eder.
3 farklı barkod okuma teknolojisi mevcuttur ve bunların arasında değişik ürün farklılıkları vardır.
Wand veya Kalem okuyucular
En basit ve en ucuz barkod okuyuculardır. Wand okuyucuları bir çok açıdan normal kalemlere benzer ve bir kalem gibi elde tutulacak şekilde tasarlanmışlar. Wand okuyucularında hareket eden bir bölüm yoktur. Kullanıcı okuyucunun optik kafasını barkodun üzerinden geçirecek, deşifre işlemi için gerekli tarama sinyalini oluşturur. Wand'lerin bir çoğu "aptal  (dumb)" tiptendirler,  bunun anlamı; bu okuyucuların tek fonksiyonu, optik sinyali, bir analog elektrik sinyale çevirmektir. Bu elektrik sinyali daha sonra deşifre işlemi için bir elektronik üniteye gönderilir. Bir gelişme olarak Normal Wand’ların bazılarında deşifre işlemi ve bellekte mevcuttur. Bu gibi aletlere "akıllı" wand denir. Bu aletler alınan sinyali göndermeden önce işler (örneğin RS232 seri çıkış sinyaline çevirir). "Bellek" wand’lar benzer işlemi yapar, ilave olarak bir belleğe sahiptir ve bilgiyi daha sonra bir host sürücüye göndermek üzere hafızada tutabilir.
Bütün wand çeşitlerinin ortak özelliği, kalemin optik kafasının, barkod veya etiketin yüzeyi ile temas etme zorunluluğudur, bu da belli bir kaç sınırlamayı beraberinde getirir:
• Taranan yüzey wand’ın üzerinden geçmesi için uygun olmalıdır. Eğer kod sürekli okunacaksa yüzey mukavim olmalıdır. Aşınabilen kağıt üzerinde basılmış barkodlar sürekli okumalarda problem yaratabilir.

• Kullanıcı barkodu tarayabilmesi için etiketle temas etmelidir. Fiziksel yapı buna müsaade etmelidir.
•  Çok küçük veya çok büyük kodların taranması kullanıcı için zor olabilir.
•  İlk kullanıcıların biraz pratik kazanması gereklidir.
•  Taranan yüzey yeterince ışık yansıtabilme özelliğine sahip olmalıdır. Bazı kullanıcılar hassas yüzeyleri korumak için taranan kodların yüzeyini bir plastikle kaplar. Bu durumda eğer plastik yüzey çok kalınsa veya ışığı çok fazla yansıtırsa, wand okumada zorlanabilir.
• Wandlar, çok sayıda okuma uygulamaları için uygun değildir. Aşınma problemleri söz konusudur.
• Wandları düz yüzeylerdeki kodlar için kullanılmalıdırlar.  

ÇİZGİ-KOD SİSTEMİNİN UYGULANMASI

Mağazadaki bilgisayarlarla malın kodu, adı, cinsi, kalitesi, ait olduğu raf, alış ve satış fiyatı, asgari stok seviyesi her mal için işlenir ve genel mal kütüğü elde edilir. Fiyat ve mal akımındaki değişiklikler de bu kütüğe ilave edilir.
Fabrikalardan toptancı ve perakendecilere gelen malın numarası optik okuyucular ile okunur, verilen bu kodun bilgisayarlarda yüklü bilgileri otomatik olarak ekrana gelir. Bu safhada gelen malların miktarı bilgisayara işlenir ve mal ait olduğu rafa gönderilir.

Mağaza veya stok yerlerindeki raflar özel cihazlar ile malın kodunu ve fiyatını kolayca gösterecek şekilde etiketlenir. Yeni mal siparişleri verileceği zaman, portatif bir okuyucu raflardaki çizgi kodları okur ve sipariş miktarını kaydeder. Bu portatif cihaz bağlandığı bilgisayarlara bu bilgileri aktarır. Hazırlanan listeler ilgili firmalara gönderilerek siparişler son derece seri ve hatasız şekilde yapılır. Ayrıca yaş meyve, sebze ve et gibi özelliği olan mallar tüketici talepleri açısından perakende satıldığından, bu mallar bölünerek tartılır, elektronik tartı aletine sadece bu malın kodu verilir. Tartı aleti bu malın ağırlığı ile birim fiyatını çarparak malın çizgi kodunu, ağırlığını ve fiyatını etiket halinde basar. Perakendecilerde ise, müşteriler aldıkları mallar ile kasa önüne gelirler. Kasiyer, malların çizgi kod basılı kısımlarını seri şekilde optik okuyucunun önünden geçirdiğinde yazar kasa o malın adını ve fiyatını mal kütüğünden bularak fişe yazar. Bu kayıtlar, merkezi bilgisayarda toplanır ve defter kayıtları otomatik olarak elde edilir.

BARKOD SİSTEMİNİN UYGULAMA AŞAMALARI

Birinci Aşama
1970'lerin ortalarından itibaren başlayan ilk aşamada, barkod sisteminin A.B.D.'de ve Avrupa'da gelişmesiyle birlikte bu sistemin ve ilgili ekipmanların kullanım alanları keşfedilmeye başlamıştır.

Bu dönemde kontrollü mağaza deneyleri yapılarak barkod okuyucularından elde edilen verilerin kullanım alanları araştırılmıştır. Bu deneyler ile piyasa değişkenlerinin sınırları, fiyat değişiklikleri, kuponlar ambalaj değişiklikleri, yeni ürünlerin piyasaya girişleri, reklam ve tanıtım faaliyetlerinin satışlar üzerindeki etkisi, tüketicilerin piyasa değişikliklerine tepkisi incelenmiştir". Bu deneylerin sonucunda hipotez kurulmuş ve kapsamlı bir model oluşturulmuştur. Ancak bu deneylerin en büyük dezavantajı, deneylerin sınırlı sayıda mağaza içinde yapılması ve buradan genel sonuçlar çıkarılmasıdır.

Bu dönemde sistemin gelişmesinde bir gecikme olmuştur. Bunun nedenleri; 1974-76 ekonomik durgunluk döneminde yatırım kararlarının ertelenmesi, barkod okuyucu teknolojisinin zayıflığı ve sistemin tesis maliyetinin yüksek olmasıdır.
İkinci Aşama:
1980'lerin başında başlayan ikinci aşamada barkod sisteminin kullanımı yaygınlaşmaya başlamıştır. Perakende satış mağazalarında özellikle kasa çıkışlarında verimliliğin ve satış hacminin artması barkod teknolojisini tüketicilerin büyük ölçüde benimsemesi barkod okuyucu sistemlerinin tesisini hızla arttırmıştır. Bu aşamada, barkod okuyucularından elde edilen veriler perakendecileri yönlendir-meye başlamış, sistemin faydaları konusunda ilk şüpheler ortadan kalkmıştır. İkinci aşamada barkod teknolojisinde de ilerlemeler olmuş, mikro işleme ve mikro hafıza teknolojisinin geliştirilmesiyle, mağazada ana bilgi&ayara gerek kalmadan genişletilmiş hafıza kapasitesine sahip terminaller yaygınlaşmıştır. Böylece sistemin tesis maliyeti 1,50-1,60 oranında azalmıştır.
Kantitatif faydaların kaynağı perakende satış mağazalarında kasa çıkışlarında gözlenen verimlilik artışıdır. Barkod ekipman üreticilerinin perakendecilerin akademik kuruluşların ve ticaret organizasyonlarının hareket noktası, barkod okuyucu sistemlerinin kantitatif faydalarını ölçmekti. Bu çalışmalar sonucu barkod okuyucu sistemleri ile kasa çıkışlarında hata oranının % 50 tüketicilerin kasa önlerinde bekledikleri zamanın % 30 azaldığı, kasa çıkışlarında verimliliğin %17-30 arasında satış hacminin ise %20’lere yakın arttığı gözlenmiştir. Yapılan bu deneylerin sonuçları, barkod okuyucu sistemlerinin tesisindeki artış hızını etkileyen en önemli faktör olmuştur.

Barkod okuyucu sistemli mağazalara müşterilerin ilgisinin artmasının nedeni ise kasa çıkışlarındaki sürat, hesapların doğruluğu ve kasa fişlerinde daha detaylı bilgilerin bulunmasıdır. Bu faydalar, barkod sistemine tüketici desteğinin esas nedenini açıkça ortaya koymaktadır.
Kantitatif faydaların ölçülmesi konusunda en geniş kapsamlı çalışma 1976'da ABD’de, Giant Foods of Baltimore firması tarafından yapılmıştır. 16 mağazası barkod okuyucu sistemi ile donatılmış olan Giant Foods of Baltimore'un bu analizinin sonucu. sanayide barkod sisteminin potansiyeli ile ilgili gösterge olmuştur. Tablo 1 ‘de görüldüğü gibi aylık satış tutarı 560,000 ABD Doları olan bir mağaza için barkod okuyucularından elde edilen haftalık gerçek tasarruf 6,634 $, haftalık ek potansiyel tasarruflar 3,881 $.toplam haftalık tasarruf ise 10,515 $ olarak belirlenmiştir. Bu sonuçları onaylayan diğer bir çalışma da A . B . D. 'de, Wisconsin'de Dick's Supermarkets'de  yapılmıştır. Dick's Supermarkets'in bu çalışmasında. Barkod okuyucu sistemleri ile satış hacmi yüksek mağazalardan elde edilen işgücü tasarruf miktarı belirlenmiştir. Tablo 2'de de görüldüğü gibi aylık satış tutarı 600,000 $ olan bir mağazanın aylık işgücü tasarruf miktarı 9.711 $ olmuştur.

Barkod okuyucularından elde edilen tasarruflar haftalık/mağaza başına 140.00 $ düşmektedir. 
  Kalitatif Faydalar
Kalitatif  faydalarda  barkod okuyucu sistemlerinin satış hacmi ve kar üzerindeki etkisi kesin olarak ölçülmez. Kalitatif faydalar barkodlu mallarda birim mal ve fiyat hareketinin doğru ve zamanında takip edilmesinden kaynaklanmaktadır. Burada. barkod okuyucularından elde edilen verileri kullanarak, işletme yönetiminde (envanter kontrolü. sevkiyat, sipariş vb.), pazarlama yönetiminde ve reklam ve tanıtım faaliyetlerinde karar alma işlemi kolaylaşmaktadır.
Kalitatif faydaların değeri 1971 yılında IBM'in Pathmarks Store   mağazalarında yaptığı deneyler sonucu ortaya çıkmıştır. Bu deneyler sonucu elde edilen verilerden. yığın mal kategorileri için raflara tahsis edilen alanların azaldığı kasa çıkışlarına bağlı ana bilgisayarlar ile mal hareket düzeyinin takip edilerek otoma-tik yeniden sipariş işlemlerinin kolaylaştığı gözlenmiştir. ABD'de en önemli perakende mağaza zincirine sahip olan Ralphs Cıocery Company of Los Angeles, barkod okuyucularından elde edilen kalitatif  faydaları şöyle açıklamıştır;

Çeşitli ticari stratejilerin ölçülmesi(Örneğin Mağaza teşhirleri depolarda ve raflarda boş yer tahsisi fiyat değişiklikleri vb.)
-Mağazalardan direk sevk edilen malların satış hareketinin kontrolü
-Kasiyerin hata oranının azalması dolayısıyla, mağazada kayıpların azalması
-En çok ve en az satılan malların belirlenmesi,
-Piyasaya yeni sunulan malların değerlendirilmesi, Bu faydalar perakendecilerin alacakları kararları direk olarak etkilemekledir.

          BARKODUN YARARLARI

Barkod işaretlerinin kullanımı; üreticiler, toptancılar, parekendeciler ve tüketiciler arasında alışverişi kolaylaştırma, güven duygusunu geliştirme, bilgi akışını sağlamak gibi bir çok açıdan kolaylıklar getirmektedir.

Bu sistemin kullanıldığı her yerde ve her ülkede bir mal aynı numara ile işlem görmekte böylece üretimden tüketime kadar giden yolda birlik sağlanmaktadır. Ayrıca barkod sistemi malların hareketi ve müşteri davranışları hakkında da büyük ölçüde veri sağlamaktadır.
ÜRETÎCÎLERE SAĞLADlĞI YARARLAR
1. İşletme içi ve dışı bilgi akışını sağlar.
2. Mamul ve stok hareketlerinin kolayca izlenmesini,
3. İyi bir ambar ve satış denetiminin yapılmasını,
     4. Satış sözleşmelerinin çabuk ve kolay hazırlanmasını sağlar. Bunun yanında barkod sisteminin üreticilere sağladığı en büyük avantaj, dünyanın her yerinde geçerli olan tek bir numarayı kullanmayı mümkün kılmasıdır. Üreticiler uygulanan barkod sistemi ile satış anında kasa kaydedicisine toplanan otomatik bilgiler sayesinde ürünlerin satışlarını ve satış grafiğini izleme imkanı bulabilmektedir.

     TÜKETÎCÎLERE SAĞLADIĞI YARARLAR

Sağlam ve güvenilir kasa fişi belgesi almaması ile birlikte alınan mal üzerindeki barkod işaretleri  o mal üzerindeki her türlü bilgiyi kapsadığı için, ortaya çıkabilecek hatalara karşı bir güvence niteliğindedir. Barkod sistemi, satış anında kişilerin hata yapma riskini azaltır, tüketicinin hesabı kesin doğrulukla yapılır ve detaylı bir şekilde belgelenir. Kasa fişleri alınan her maddeyi ve her birimin fiyatım gösterdiği için tüketicinin yaptığı ödemeyi kontrol etmesi kolaylaşır, kaybolmuş veya okunaksız fiyat etiketlerinin yol açtığı problemler ortadan kalkar.

 TOPTANCILARA SAĞLADIĞI YARARLAR

• İşletme içi ve dışı bilgi akışını,
• Mallarla ilgili muhasebe işlemlerinin tam ve çabuk yapılması
• Malların ambara giriş ve çıkışını
• Sipariş sözleşmelerinin hazırlanmasını,
• Ambarın düzenli olmasını ve denetlenmesini sağlar,
• Üretici ve parekendeciler ile haberleşme ve iş akışını kolaylaştırır.
    İşletmede verimliliği arttırması yanında, barkod sistemi toptancılara;ambarlara gelen malların bilgisayarlarla daha çabuk ve hatasız izlenmesinde, sevkiyatında, sipariş kayıtlarının yapılmasında ve depolanmasında büyük avantajlar sağlanmaktadır.

PAREKENDECİLERE SAĞLADIĞI YARARLAR

• Üzerinde barkod işareti bulunan malların hesabı kolay yapılır.
• Kasada yanlışlıklar önlenir,
• Malın seçimi kolay ve çabuk yapılır,
• Ambar hareketleri konusunda kolay ve doğru bilgi alınır,
• Muhasebe kolaylaşır, ambar fireleri azalır,
• İşletmede verimliliği arttırması ile birlikte parekendeciler sistemden, mağazadaki günlük işlerin hızlı ve hatasız yürütülmesi şeklinde faydalanır. Hesapların işlenmesi, kasanın kapatılması ve daha önce el ile yapılan pek çok işlemin otomatik olarak süratle yapılması barkod sistemi ile mümkündür.

• Personelin verimliliğinin artması ve zamandan tasarrufun açısından büyük yararlar sağlayan barkod sistemi malların raflardaki dağılımını kolayca takip ederek, eksiklerin zamanında siparişlerinin verilmesine yardımcı olur.

TÜRKİYE'DE BARKOD SİSTEMİNİN GELİŞİMİ

1980'li yılların ortalarında ülkemiz ekonomisinin hızla dışa açılmasıyla birlikte ihraç ürünlerimizin dış piyasalarda etiketleme ve tanımlama yönünden sorunlarla karşılaşması, etiketleme ve tanımlama alanında ortaya çıkan yeni teknolojileri yakalama gereği ve dünyada yaygın olarak kullanılan EAN Barkod Sistemini ülkemizde uygulama ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu ihtiyaçtan hareketle özel sektörün en üst yasal temsilcisi olan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (T.O.B.B.) 1986 yılında Milletlerarası Mal Numaralama Birliğine üyelik başvurusunda bulunmuş, 1988 yılında üyeliğe kabul edilmiştir. Bu üyelik sonucunda Türkiye'ye 869 ülke kod numarası tahsis edilmiştir.

T.O.B.B. ülkemizde barkod sisteminin uygulanması yaygınlaştırılması amacıyla faaliyette bulunmak üzere bünyesinde Milli Mal Numaralama Merkezi'ni ( M.M.N.M.) oluşturmuştur. Başlangıçta M.M.N.M.'ne uluslararası pazarlarda faaliyet gösteren ihracatçı firmalar üye olurken, özellikle son beş yıl içerisinde ülkemizde büyük bir gelişme gösteren hipermarket ve süpermarket zincirlerinin çoğalması ile yerli üreticilerimizin ve dağıtıcılarımızın hızla M.M.N.M.üye olmasını zorunlu kılmış ve M.M.N.M.'nin üye sayısı 5000'i bulmuştur. Bunun yanı sıra Esnaf ve Sanatkarlar Odasına kayıtlı firmaların da ürünlerin Barcod kullanma ihtiyacının ortaya çıkması, barkod sisteminin ülkemizde hızla yaygınlaştığının bir kanıtı olarak değerlendirilerek bu firmaların da sistemden yararlanmasını sağlamak  amacıyla Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu ve T.O.B.B. arasında bir protokol imzalanmıştır.

TÜRKİYE'DE BARKOD SİSTEMİNİN UYGULANMASI

1988 yılında Milli Mal Numaralama Merkezi kurulduğu zaman, sadece ihraç, mallar için barkod sistemi uygulanmaya başlamıştı. 1988 yılında Milli Mal Numaralama  Merkezi'ne 8 firma, 1989'da 21 firma,1990 yılında 165 firma ve Eylül 1991 de 283 firma üye olarak, barkod sistemini kullanmaya başlamıştır. Türkiye'de barkod sistemini uygulayan firmaların % 39.2'si ilaç sanayinden, %33.9'u gıda sanayinden, %11.6 sı kimyasal maddeler sanayinden, %5.8’ ı içki sanayinden, %2.1'i kağıt ve karton ürünleri sanayinden  % 1 . 7makina sanayinden, %1’i tekstil sanayinden, %1.4 ü metal eşya sanayinden, %0. 3'ü tütün sanayinden %2.8'i diğer imalat sanayinden meydana gelmektedir. Milli Mal Numaralama Merkezi'ne üye firmaların sektörel dağılımını gösterir.
Ülkemizde barkod sisteminin uygulanabilmesi için gerekli olan teknik donanım ve yazılım imkanı olmasına rağmen, perakende satış mağazalarında kullanıl-mamasının nedeni, Türkiye'deki mevcut yazar kasalara barkod okuyucu cihazların bağlanması konusunda teknik imkanların ve yasal düzenlemelerin olmamasıydı. Ancak, gerek TOBB'nin gerekse firmaların Maliye Gümrük Bakanlığı nezdinde yaptığı girişimler sonucu; barkod okuyuculu yazar kasaların ithaline izin veren, Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazlar Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında 3100 sayılı Kanun ile ilgili 31 No'lu Genel Tebliğ 10.5.1991 tarihinde yayımlanmıştır.